
Sevilma Bahçesi’nde üreyen kuşlardan biri de Bıyıklı Ötleğen (Sylvia cantillans). Fotoğraf: Alper Tüydeş
Yazı: Güven Eken
Kendimize ait olduğunu düşündüğümüz her şey aslında bizden daha çok dünyaya ait olabilir mi? Dünyanın bir küçük yansıması? Bu, bilhassa kendimize mülk edindiğimiz bir bahçe için geçerli bence. Çünkü her bahçenin içinde tanımadığımız ve elbette bize ait olmayan sayısız canlı yaşıyor.
İster içine yeni yerleşmiş olalım, isterse kuşaktan kuşağa bize aktarılan bir aile bahçesi olsun. Doğanın sonsuz eksenli derinliği karşısında o bahçede ancak sıradan bir canlı olabiliriz. Sahiplik: Doğanın tek bir karışıyla, bir avuç suyla bile kuramayacağımız bir bağlanma biçimi.
Sahibi olmak şöyle dursun. Bir yerin gündüzünü bilsek gecesini bilemiyoruz. Kendi bahçesinde geceleri dolaşan baykuşları, yarasaları, karanlığa sığınan canlıları tam olarak kim tanıyabilir? Gecesini bildik diyelim yerin altındaki kökleri, onlara bağlanan mantarları ve karıncaların gezegen karmaşıklığındaki yuvalarını nasıl kavrayabiliriz? Misal, yerin altını da kavradık. Evimizin duvarları arasında otururken gökte esen rüzgarın, bahçemizi saran nemin ve bir güz sabahı aniden düşüveren çiğ tanesinin… Bahçenin biz hiç olmadan önceki geçmişinin ve bizden sonra dönüp duracak olan geleceğinin… Nasıl sahibi olabiliriz?

Seferihisar İzmir’deki Sevilma Bahçesi Türkiye’nin ilk Slow Food Çiftliği. Fotoğraf: Alper Tüydeş
Kuşlar için bahçe
Seferihisar Orhanlı’daki aile bahçemizi satın aldığımızda bu düşüncelerin büyük kısmına yabancıydım. Kısa sürede bahçedeki ağaçların arasında dolaşan kuşları idrak ettim. Benim her hareketim, onlar için bir anlam taşıyordu. Onların dostu muydum, yoksa onların yaşam alanlarını kendi rızkı ve arzuları için dönüştüren bir yabancı mı?
İlk fark ettiğim kuşların küçük dallara, sık yapraklı çalı ve ağaçlara duyduğu büyük ihtiyaçtı. Böyle olunca ağaçları budamayı tümüyle bıraktık. Ağaçlar özgürleştikçe, bahçedeki kuşlar ve diğer canlılar da özgürleşti. Daha önce bahçede olmayan ötleğenler, sık ağaç dallarından hoşlanan sarıasmalar ve daha nicesi aramıza katıldı. Karatavukların sayısı arttı.
Bir süre sonra bahçe sınırında traktörün süremediği yerlerde kendiliğinden yetişen yabani ağaç fidanlarını gördüm. Menengiç, meşe, çam, ahlat ve sakız. Kelebeklerin, kuşların en yoğun gözüktüğü yer tam da bu bölgeydi. Civardaki makiliklerden, ormanlardan ve diğer bahçelerden taşınan ağaç tohumları huzur bulabildikleri bu sınır çizgisinde doğanın hatlarını yeniden çizmeye çalışıyordu. Çünkü bu incecik çizgiye traktörün pulluğu ulaşamıyordu.
Böyle olunca, toprağı sürme alışkanlığını da tek ettik. Bölgenin doğal ağaçları kenar çizgisinden içerlere doğru yavaş yavaş ilerlemeye başladı. Bahçe, yarı evcil, yarı yaban ağaçlardan oluşan bir ormana dönüştü. Ağaçları kaplumbağalar, sincaplar ve sansarlar takip etti.
Bir zamanlar ağaçların büyük bir intizamla dikildiği ve budandığı bahçede bugün nar, ayva gibi meyveler, yaban ağaçlar ve sayısız başka canlı beraber yaşıyor. O kadar çok böcek ve kuş çeşidi var ki, hiçbir böcek meyve ağaçlarına zarar verecek veya onları hasta edecek kadar çoğalamıyor. 16 yılın sonunda bize ait olmayan bir bahçede yürürken, her sabah yeni bir sürprizle karşılaşıyorum. Sanki hiç bilmediğim bir insan; her gittiğimde yeniden tanıştığım bir orman, bir bozkır veya bir delta gibi.

Sevilma Bahçesi’ndeki Ercan Baba Zeytinyağı Fabrikası Fotoğraf: Yağız Ertürk
Agroekoloji
Şimdi şimdi anlıyorum da, bir şeyi veya bir yeri sevmenin en güçlü yolu şaşırmaya devam edebilmek. Zamanın o ilişkideki şaşırma duygusunu çalmasına izin vermemek. İşte bana göre agroekoloji böyle bir şey. Bir yandan karnımızı doyurmak için toprağa şekil verirken, diğer yandan doğamızın o çok arzuladığı çocuksu şaşırma duygusunu köreltmiyorsunuz. Toprağa sahip değil, yaren oluyorsunuz.
Agroekoloji bence şaşırarak gıda üretmenin anahtarı. Bu yüzden Anadolu’da tohum serpilirken bir formül veriliyor. Kurda, kuşa, aşa. Yani iki oran doğaya ve bir oran rızkımıza. Bu kısa söz, sadece şaşırarak üretmenin değil, aynı zamanda lezzeti doğadaki diğer canlılarla paylaşarak üretmenin de sırrını anlatıyor.
Çünkü bir yemeğin sadece bizim için lezzetli olması yetmiyor. Gıda, doğadaki tüm canlılar için, kuşlar, böcekler, ağaçlar için de lezzetli olmalı. Yediğimiz her bir lokmanın yaşamı birbirine teğelleyen doğanın döngülerini yaşatması lazım. Bunun için her bir üretici bahçesini doğanın canını acıtmadan işlemenin sırlarını keşfetmeli. Gıdayı sofrasına taşıyanlar ise yedikleriyle doğa arasındaki ilişkiyi araştırmalı, idrak etmeli. Hepimiz bu muazzam dünyanın, bu müthiş bahçenin birer parçasıyız. Bir elimizde doğa için acı reçeteler üretirken, diğer elimizle kendimize lezzet sofraları kuramayız.

Narlar ve Sevilma Bahçesi Fotoğraf: Yağız Ertürk
Slow Food Çiftlikleri
2024 yılında katıldığım Torino’daki Terra Madre buluşmasında Slow Food’un dünyanın agroekolojik çiftliklerini bir araya getiren bir ağ kurma çabasında olduğunu öğrendim. Orada, on yılı aşkın süredir Seferihisar’daki bahçemizde yaptıklarımızı dünyanın çok farklı kıtalarında uygulayan üreticilerle tanıştım. İzmir’e döner dönmez bir Slow Food Çiftliği olmak için başvurdum ve böylece adını annemizden alan Sevilma Bahçesi Türkiye’nin ilk Slow Food Çiftliği oldu. Bugün Türkiye’deki sayısı otuza yaklaşan ve dünyadaki sayısı da bini geçen Slow Food Çiftlikleri ağının parçası olmak mutluluk verici.
Çünkü dünyamız hepimizin, tüm canlıların ortak bahçesi. Tek bir katrede denizin saklı olması misali, Slow Food Çiftliklerinde de dünyanın eşsiz güzelliğinden bir parça saklı. Her birine iyi bakmak zorundayız ki yaşamın bereketi eksilmesin. Sevilma Bahçesi’ne bu ruh ve değerlerle bakıyoruz. Burası, bize ait değil. Burası bir Dünya Bahçesi.
Alper Tüydeş ve Yağız Ertürk Sevilma Bahçesi’nin eşsiz fotoğraflarını çekti. Sonsuz teşekkürler.
